امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در جریان سفر ششروزهاش به هند از دارالعلوم دیوبند بازدید کرد و در این دیدار گفت که با توجه به استقبال گسترده دارالعلوم دیوبند و دهلینو، ممکن است سفر او به هند در آینده نیز تکرار شود.
مولانا ارشد مدنی، رئیس ملی جمعیت علمای هند نیز گفت امیرخان متقی برای دیدار با «مادر علمی» خود به مدرسه دیوبند آمده است. آقای مدنی که استاد حدیث مدرسه دیوبند است، افزود: «ما با افغانستان ارتباط علمی و آموزشی داریم… او آمده است تا از مادر علمی خود دیدن کند… و پس از آن با ما گفتگو خواهد کرد.»
همه رهبران طالبان در مدارس دیوبندی آموزش دیدهاند، اما نه در هند؛ بلکه در پاکستان. با این حال، امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در سفر ششروزهاش به هند، از مرکز نمادین مکتب دیوبندی یعنی دارالعلوم دیوبند بازدید کرده است؛ مرکزی که بهنوعی مرجعیت ایدئولوژیک طالبان محسوب میشود.
این اقدام نمادین که با استقبال گسترده طلاب و مدرسان این مرکز مذهبی اهل سنت مواجه شد، پیام معناداری برای پاکستان دارد: اینکه دهلینو نهتنها میتواند روابط راهبردی خود را با طالبان برقرار کند، بلکه از ظرفیت لازم برای انتقال مرجعیت ایدئولوژیک این گروه از پاکستان به هند نیز برخوردار است.
این در حالی است که پاکستان سالها با استفاده از مدارس مذهبی، گروههای تندرو اهل سنت را علیه منافع هند در سراسر منطقه آموزش داده است. طالبان یکی از بزرگترین خروجیها و محصولات مدارس دیوبندی در پاکستان هستند؛ گروهی که از همان ابتدا برای مقابله با هند در معادلات منطقهای، به نیابت از پاکستان پایهگذاری شد.
از سوی دیگر، نفوذ دارالعلوم حقانیه بهعنوان کانون آموزشهای افراطگرایانه به اعضا و رهبران طالبان در پاکستان، آنقدر قوی و عمیق است که شاید هیچ سیاستمدار یا مولوی تندرو پاکستانی تصور نمیکرد که روزی فرابرسد که طالبان بهگونهای به هند نزدیک شوند که حتی دارالعلوم دیوبند جای مدرسه حقانیه را بگیرد و به این ترتیب، مرجعیت ایدئولوژیک طالبان از پاکستان به هند منتقل شود.
بازدید نمادین امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان، از دارالعلوم دیوبند در هند و استقبال گسترده از او توسط طلاب و مدرسان این مرکز، زنگهای خطر را برای اسلامآباد به صدا درآورده است؛ زیرا این رویداد نشان میدهد که هند در تلاش است تا با تقویت دارالعلوم دیوبند، روابط خود با رژیم طالبان در افغانستان را مستحکمتر کرده و ملاحظات ایدئولوژیک طالبان تندرو در قبال رابطه با هند را کمرنگتر سازد.
اگر هندیها در این مسیر موفق شوند، بدون شک این یک شکست جبرانناپذیر برای پاکستان خواهد بود؛ زیرا همانطور که در دوره جمهوریت، دولت هند با اعطای هزاران بورسیه تحصیلی، کانون پذیرش نسلی از جوانان و دانشجویان افغانستانی بود و از این طریق تلاش میکرد تا نفوذ تاریخی و فرهنگی خود در افغانستان را تقویت کند، اکنون نیز با گشودن دروازههای دارالعلوم دیوبند به روی طالبان افغان، بستری را در اختیار میگیرد که طی دهها سال در انحصار پاکستان بوده است. به این ترتیب، نهتنها نفوذ فرهنگی و سنتی خود در افغانستان تحت حاکمیت طالبان را حفظ میکند، بلکه حتی میتواند بر جریانهای رادیکال و افراطگرا در سراسر منطقه تأثیر بگذارد و آنها را به خدمت هند علیه پاکستان درآورد.
آنچه در جریان سفر امیرخان متقی، بهویژه بازدید نمادین او از دارالعلوم دیوبند رخ داد، نشان میدهد که هند تا اینجای کار موفق عمل کرده و به نتایج مورد انتظار خود دست یافته است؛ زیرا تحت تأثیر استقبال پرشور و گسترده طلاب و مدرسان دارالعلوم دیوبند، متقی اذعان کرد که در آینده ممکن است باز هم از هند دیدار کند و این همان چیزی بود که کارگزاران فرهنگی دولت دهلی انتظار داشتند. آنها میخواستند نگاه و نظر یک مقام ارشد طالبان نسبت به هند را تغییر دهند و این پیام را به او منتقل کنند که هند نیز بهاندازه پاکستان میزبان جمعیت انبوه مسلمانان است، مراکز مذهبی اسلام سنی در مناطق مختلف این کشور همچنان فعال هستند، و مهمتر از همه اینکه دارالعلوم دیوبند فعالانه پذیرای طالبان سنیمذهب، از جمله از افغانستان، خواهد بود.
به این ترتیب، مرجعیت مذهبی طلاب سنی از سوی پاکستان توسط هند پایان مییابد و دهلی نو با بازگشت به عقبه تاریخی شکوه مسلمانان در هند، به طالبان حاکم بر افغانستان برای دستیابی به اهداف بلندپروازانه و آرمانگرایانهشان در راستای ایجاد امارت به اصطلاح "اسلامی" در افغانستان و قلمروهای مورد نظر آن در فراتر از مرزها، از جمله پاکستان، کمک خواهد شد.
محمدرضا امینی – جمهور
↧
